Kent Belleği: AVM’ye Hapis Sinemalar

Kent belleğinin kolektif olarak üretimi, toplumun kamusal mekân algısıyla oldukça ilişkilidir. Mekân kamusallığını yitirdiğinde, kolektif belleğin üretimine olan katkısını da yitirir. Marie’ye (2004) göre, “Sinema kentsel bir keşiftir” (s.73). Kamusal alanlar olarak sinemanın toplumla etkileşiminin kent belleğine katkısı günümüz kentlerinde çok nadir görülen bir durum olmuştur. Kamusal mekânın sözlük tanımı olarak ‘alışveriş merkezi’ veya kısaca ‘AVM’ olarak verilmesinin çok yakın olduğunu düşündüğümüz şu zamanlarda, sinema mekânları alışveriş merkezlerinin genellikle en üst katlarına hapsedilmektedir. Yine en üst katta olan yeme-içme mekânlarıyla yakın olarak planlanması stratejik bir karardır.

Alışveriş merkezlerinin kent siluetinde, kent simgelerini geri plana atacak görkemle yükselmesi kısa zaman almıştır. Artan kent nüfusu düşünüldüğünde toplumsal bir gereklilik olarak ortaya çıkan alışveriş merkezleri içinde kurumsal mağazaları barındırır. En önemli ve en kârlı kent aktivite alanı şüphesiz sinemalardır.

Cadde sinemaları alışveriş merkezlerinin üst katlarına kurulan sinemalara yenik düşmüştür. Caddeleri besleyen, kente değer katan cadde sinemaları bir bir yok olmaya başlamıştır. Bunlardan biri yıllarca Tunalı Hilmi caddesinde, tek salonuyla hizmet veren Kavaklıdere Sineması’dır. 90’lıların çocukluk, 80’lilerin ise gençlik yıllarına rastlayan Kavaklıdere Sineması, Tunalı Hilmi caddesine kentsel aktivite kazandırmış, kent belleğinde yerini almıştır. Maalesef Kavaklıdere Sineması da AVM sinemalarına direnememiş, kepenklerini indirmek zorunda kalmıştır.

İstanbul’ da yitirilen cadde sinemaları da kent belleğinin önemli bir kaybıdır. Hem kültürel hem de mimari değeri tartışılmaz olan Emek Sineması 1924’ de açılmıştır. Yıllarca İstanbul Film Festivali’nin ana sineması olduğu için toplumsal bellekte çok önemli bir yeri vardır. Festival zamanı sinemayı tıklım tıklım dolduran seyircinin, vizyon zamanı Emek’e gitmemesi, yok edilişine gerekçe olarak gösterilmiştir.  Emek Sineması’nın yıkıntıları üzerine yükselen ise yine bir AVM olmuştur.

AVM sinemalarına bir başına direnemeyip yenik düşen cadde sinemalarının akıbeti kent belleğinde önemli bir kayıp olmuştur. Cadde sinemalarının üzücü akıbetinde otoritenin kayıtsızlığının etkisi büyüktür. Kente değer katan kamusal alanların AVM’lerle işgal edilmesi toplumsal gereklilik olarak açıklanmakta ancak gerçek yanıt rant kaygısını da barındırmaktadır. Sinema endüstrisinin mimari de karşılığı ne yazık ki AVM olmuştur…

 

Kaynaklar

Marie M. (2014). Filmlerde Kentsel Tema, (Çev. M. Öztürk). N. Türkoğlu, M. Öztürk ve G. Aymaz. (der.). Kentte Sinema Sinemada Kent. Pales Yayıncılık,İstanbul.

http://www.arkitera.com/haber/13322/10-soruda-emek-sinemasi

YAZI İpek Deniz Alpdoğan /TEDÜ
ideniz.alpdogan@tedu.edu.tr

GÖRSEL

Begüm Sarı  /TEDÜ
begum.sari@tedu.edu.tr

Sıla Kartal  /TEDÜ
sila.kartal@tedu.edu.tr

 

1